Literatuur en muziek samen in het theater

28 september 8:29

Door: Yasmina Aboutaleb

“Het enige wat jij van je babytijd hebt, is je medisch dossier, toch?” vraagt schrijver Abdelkader Benali aan Lavinia Meijer. De harpiste zit naast hem in het Amsterdamse café Sofia, de twee hebben zojuist gerepeteerd, en ze knikt. Waar anderen baby-foto’s hebben, de verhalen van hun ouders, soms zelfs een bewaarde haarlok, hebben de harpiste en de schrijver niets van dat alles.

Lavinia Meijer werd op tweejarige leeftijd geadopteerd uit Zuid-Korea door een Wagenings echtpaar. Abdelkader Benali werd geboren in een bergdorpje in Marokko. Toen hij vier jaar oud was verhuisde hij naar Nederland, waar hij en zijn moeder herenigd werden met zijn vader. Benali was de oudste van een gezin met acht kinderen, en dat betekende dat de aandacht naar veel dingen uitging, maar niet naar hem.

Het gebrek aan een stamboom betekent dat Meijer en Benali zelf verhalen moeten vertellen. “Want”, zegt Benali, “vertellen is een vorm van herinneren”. En dat is precies wat ze doen in de theatervoorstelling Brief aan mijn dochter.

Brief aan mijn dochter is gebaseerd op Benali’s gelijknamige boek. Benali schrijft zijn ongeboren dochter een brief en probeert zo de wereld waarin zij geboren wordt, te duiden. Harpiste Lavinia Meijer vult hem in de voorstelling muzikaal aan en vertelt haar eigen verhaal over haar adoptie en de zoektocht naar erkenning.

Spoken Word
Lavinia kreeg het idee voor de voorstelling toen ze tijdens een festival in Big Sur, Californie, de Amerikaanse componist Philip Glass zag optreden met een spoken word-artiest. “Dat was heel indrukwekkend. Een grote, stevige man die teksten over Snowden en de FBI ratelde, met zo veel kracht. Ik had zoiets nog nooit meegemaakt,” zegt Meijer.

Ze wist meteen dat ze ook zoiets wilde, literatuur en muziek samen in het theater, en dacht aan Benali. Die had namelijk eens op verzoek van haar en bandoneonist Carel Craayenhof een tekst geschreven over de Argentijnse composities die hij samen met Lavinia Meijer had opgenomen. Meijer: “Toen ik Benali’s woorden las, was ik zo onder de indruk. Het was alsof ik mijn muziek kon horen onder de tekst.” Terug in Nederland, nam ze meteen contact op met Benali.

De harpiste en de schrijver ontmoetten elkaar daarop voor het eerst bij Benali thuis. De schrijver en zijn vrouw zaten midden in hun kraamtijd, hun dochtertje Amber was nog maar een week oud, en Meijer werd er onmiddellijk onderdeel van. “Ik kreeg meteen de baby in mijn armen gedrukt. Ik voelde onmiddellijk hoe bijzonder het was, Amber die net was geboren en Abdel die vader was geworden,” vertelt de harpiste.

Benali vertelde Meijer dat hij bezig was met zijn boek, Brief aan mijn dochter, waarin hij zijn dochter schrijft over zijn jeugd, haar grootouders, hoe gewenst ze was, maar hoe het haar vader en haar moeder, Benali en zijn vrouw Saida, maar niet lukte om zwanger te worden, en dat toen het wel lukte haar moeder een miskraam kreeg.  Maar het gaat ook over de staat van de wereld – de aanslag op Charlie Hebdo, de oorlog in Syrië –  en wat hij voor Amber wenst.

Lavinia speelde in de woonkamer van de Benali’s haar speciaal voor de geboorte van haar nichtje gecomponeerde muziek op de cd-speler voor hem. Benali werd er onmiddellijk door geraakt. En toen ze de volgende dag ook nog een bewerkte versie van had gemaakt met een door hem ingesproken tekst erbij, was hij verkocht. Benali: “Ik moest huílen. Het was zo mooi; haar muziek bij mijn tekst over het nieuwe vaderschap, hoe ik Ambers voetjes kus, en dan ook nog al die die vaderhormonen erbij.”

Meijer en Benali wisten meteen dat de voorstelling hierover moest gaan: afkomst, identiteit en de wereld.

Brief
Eenzaamheid is een gevoel dat Meijer en Benali goed kennen. Jong, in een nieuw land, met nieuwe ouders waar ze aan moest wennen. Ze hebben het allebei meegemaakt, en beiden vonden troost in de kunst. Zij in de muziek en hij in de literatuur. Lavinia was als kind niet weg te slaan van de harp, Benali sleet zijn dagen in de bibliotheek. Schrijven en musiceren werden manieren om te overleven, te communiceren, na te denken.

Daar kwam dan ook de noodzaak van het schrijven van een brief vandaan, zegt Benali. “Het aanstaande vaderschap confronteerde me met mijzelf. Ik moest mezelf opnieuw uitvinden.” Het vaderschap heeft hem naar eigen zeggen veranderd in een meer geduldige, liefdevolle man. Ook de moeizame relatie met zijn vader, in zijn boek ‘de afwezige aanwezige’ genoemd, veranderde. “Door Amber werd ik voor mijn vader van een zoon ineens een vader. Dat maakte zo’n verschil. Het dwong respect af en daar hoefde ik helemaal niets voor te doen.”

Opmerkelijk genoeg bleek ook in Lavinia’s leven een brief een belangrijke rol te spelen. Tien jaar geleden kreeg ze die ineens van haar biologische vader. Nooit eerder had ze van hem gehoord, en nu drong hij ineens via de brievenbus haar leven binnen. Hij wilde weten of ze gezond en gelukkig was, meer niet. Maar Lavinia was woedend. “Ik was ontzettend boos. Ik had geen idee waar die woede vandaan kwam, want ik was er helemaal niet mee bezig – dacht ik.” Uiteindelijk zocht ze hem in 2008 op in Seoul.

Toen Benali dit hoorde, stelde hij voor dat Lavinia ook haar verhaal zou vertellen in de voorstelling. “Het is een manier om onze angsten te bezweren”, zegt Benali. “We moeten woorden geven aan onze zoektocht, woorden geven aan wat ons dwars zit, muziek maken van die woede.”

Podium
Beide kunstenaas zoeken graag het experiment. De klassiek geschoolde Meijer experimenteerde met stijlen als jazz, rock en elektronische muziek. Ze zoekt ook regelmatig de samenwerking op, zoals met de populaire componisten Glass en Einaudi en bandeonist Carel Kraayenhof. Ook Benali vond de afgelopen jaren, naast de literatuur, nieuwe vormen om verhalen te vertellen. Zo schreef hij met zijn vrouw het kookboek Casa Benali over de Marokkaanse keuken, maakte hij voor de televisie een culinaire reis door Marokko en presenteerde hij een televisieprogramma over literatuur. Hij deed zelfs al ervaring op met spoken word.

De samenwerking tussen Meijer en Lavinia is goed, omdat ze nieuwsgierig naar elkaar zijn. Daarnaast helpt het feit dat ze graag in beeld denken. Door elkaar te regisseren zijn bijvoorbeeld ideeën omstaan om de harp als tralies te gebruiken, en als kraambed. Benali tegen Meijer: “De harp wordt als het ware geattaqueerd, mishandeld, gestreeld, toegezongen. Je maakt er een zoekmachine van… Heel mooi om te zien hoe radicaal je bent.”

Toch is het niet makkelijk om naast Lavinia op het podium te zitten, bekent Benali. “Ze is niet alleen meesterlijk in het bespelen van de harp, ze vertelt ook recht uit het hart. En dat is zo krachtig. Ik moet het alleen doen met mijn verhaal. Mijn instrument is de taal, daar moet ik de muzikaliteit uit halen. Bovendien: zij kent het al helemaal uit haar hoofd!”

Cabaretier Freek de Jonge heeft de voorstelling gezien tijdens de repetities. Benali en Meijer hebben beiden veel podiumervaring, ze treden met hun eigen werk veel op, en toch had De Jonge nog wat kleine adviezen. En dus is Benali nog druk aan het schaven gegaan. “Abdel, het is al goed hoor”, zegt Meijer. Maar de schrijver kan het niet laten. “Nog heel even, ik ben er bijna.”

Brief aan mijn dochter is van 28 sept t/m 21 dec te zien in de Nederlandse theaters
Meer informatie: www.bostheaterproducties.nl