De TT van Toen volgens Bert Jippes

21 juni 12:39

Bert Jippes is gepensioneerd fotograaf. Bert was in dienst van de Drentse en Asser Courant en haar voorgangers en maakte vele TT’s en TT-nachten mee. Gewapend met camera en een scherp geheugen legde hij vele verhalen vast in herinnering en in beeld. Voor Dit is Assen haalt Bert herinneringen op uit vroeger tijden.

Tekst en foto’s: Bert Jippes

Assen bijna vijftig jaar terug. Het begin van de jaren 70. Vanuit mijn herinneringen terugkijkend naar toen, was het allemaal wat minder kleurrijk, en ook letterlijk. De TT tijdens die jaren: De hoofdtribune was overdekt en bood zitplaatsen voor pers, vips en voor het kapitaalkrachtige publiek. De rest van het publiek moest zich maar onoverdekt behelpen. Och, er viel wel eens een regenbuitje, maar de gemiddelde motorsportliefhebber kon zoiets wel trotseren.

Eén toiletgebouwtje
Het middenterrein bestond gedeeltelijk uit grasveld en was niet overal verhard. Er was één toiletgebouwtje ergens in het midden van het terrein. Je beurt afwachten als je nodig moest. Ik herinner me nog een Engels gezinnetje met twee kleine kinderen die hun bungalowtent hadden opgeslagen in de buurt van dat toiletgebouw. Altijd handig als er wat te verschonen viel. Papa was privérijder en zat met de hulp van vrienden regelmatig te sleutelen in een apart tentje. De kinderen, al spelend, hadden totaal geen interesse voor vaders hobby. ‘Kijken jullie wel eens als papa rijdt?’, vroeg mijn schrijvende collega hen. ‘Oh soms, als we het niet te druk hebben met spelen’, was het antwoord. Kinderen leven in een andere wereld en kunnen alles prima relativeren.

Ik moet nog wel ergens opnamen van ze hebben, maar het zoekwerk tussen al die duizenden zwartwitnegatieven is onbegonnen werk. Het begeleidend fotowerk op deze pagina is zomaar een willekeurige greep uit de enorme hoeveelheid fotomateriaal, dat zich al die jaren verzameld heeft.

Agostini & Agusta
Begin jaren zeventig was het Giacomo Agostini die de dienst uitmaakte in de wereld van de motorsport en dus ook op de Dutch TT in Assen. Hij won seizoen na seizoen, al sinds eind jaren zestig, op zijn MV Agusta viertakt. Jaap Timmer vertelde mij ooit, ‘Dit is een motor en daarop kun jij ook rijden Bert’. Jaap kwam toen met een technisch verhaal over de power bandbreedte van racemotoren en die van de MV Agusta.

De MV Agusta fabrieken waren eigendom van een Italiaanse aristocraat, de directeur graaf Domenico Agusta. Ze maakten niet alleen motoren maar ook helikopters en vliegtuigen. De renstal Agusta was een hobby van de graaf. Ik herinner me nog de wat oudere mecaniciens van Agusta. Ieder jaar dezelfde en helemaal in stijl. Uiterlijk goed verzorgd en netjes gekleed in witte schone overalls en zonder smeer aan de handen. Een uitstraling die opviel tussen al die andere renstallen. De motoren zagen er ook spic en span uit

Terwijl de meeste rijders overgingen naar tweetakt, bleef Agostini met zijn MV Agusta viertakt machine nog steeds de snelste in de 500cc en de 350cc klasse. Op een gegeven moment arriveerde hij tijdens de race met motorpech bij de pits. Zijn gezicht stond op onweer. De race was voor hem afgelopen. Hij had zijn versnellingsbak volledig aan gort gereden. De Agusta kon de Japanse machines die ieder jaar sneller werden niet meer bijhouden. Een jaar later reed hij tweetakt voor Yamaha en haalde niet meer de successen van toen. Het was het einde van een tijdperk. De hegemonie van MV Agusta, die ooit jarenlang de dienst uitmaakte in de koningsklasse, was nu voorbij. Voortaan moesten we dat kenmerkende fraaie viertakt geluid van de MV Agusta missen. Sinds het overlijden van de graaf maakt de fabriek geen motorfietsen meer. Het motormerk werd overgenomen en Agusta bouwt nu alleen nog maar helikopters zoals het dat altijd al deed en stond in de jaren 80 nog ongunstig in de belangstelling wegens een corruptieschandaal bij de aankoop van gevechtshelikopters door België. Voor Agusta het roemloze einde van een tijdperk.

Rellen
Terugkijkend naar die periode komen bij mij ook de rellen in beeld. Op de vrijdag voor de TT zag je timmerlieden al bezig met het dichttimmeren van de winkeletalages. Assen begon het uiterlijk van een wildwest spookstad te krijgen. De sfeer kreeg iets dreigends. Men voelde al wat ging komen. De nachtelijke uren werden gevuld met de geuren van traangas en paniekkreten van het publiek, achternagezeten door met wapenstok zwaaiende en meppende Mobiele Eenheden.

Als fotograaf stond je daartussen en probeerde wat fotowerk te maken. Dat viel niet mee. Ik haalde me nog de woede van één van de vele cafébazen op de hals. Wat was het geval? Op de kruising Nieuwe Huizen-Gedempte Singel werd een charge uitgevoerd. Het publiek rende gillend en in paniek alle kanten op. Een paar seconden later was dat kruispunt helemaal leeg op één persoon na. Een man die kruipend op handen en knieën op zoek was naar zijn bril. Zijn bril met hele dikke glazen was binnen handbereik en hij was er al tastend naar op zoek. Het had zoiets tragikomisch en ik zag ogenblikkelijk de waarde van een nieuwsfoto die veel vertelde over de nacht zelf. Ik rende ernaartoe, stelde scherp en op het moment dat ik wilde afdrukken was er een hand voor mijn lens en kreeg ik een scheldkanonnade over me heen. Ik was een sensatiefotograaf uit het westen, die hier in Assen niets te zoeken had en de TT-sfeer verpeste door met sensatiefoto’s aan te komen van mensen die een handicap hadden.

De caféhouder was verder uiterst behulpzaam met de bril oprapen en het aan de man in kwestie terug te geven. ‘Hier hoor mien jong, hier hej je je bril weer terug’. Ik ben niet een type die op dat moment discussies aangaat. Gewoon een plaat gemist. Klaar, en zoiets hoort gewoon bij het vak. Ik baalde uiteraard wel. Het had een mooie voorpaginaplaat kunnen worden. Het juiste moment voor een foto pakken lukt ook lang niet altijd.

Striptease in De Kolk
Inmiddels is het tijdsbeeld veranderd. Een commissie werd ingesteld om de oorzaak van de rellen te onderzoeken. Die was al snel gevonden. Er was niets anders te beleven dan het drinken van bier en het nuttigen van braadworsten, hamburgers en gegrilde halve kippen. Verder kon je nog wat heen en weer lopen en naar de kermis gaan.

Een jaar later waren er ineens allerlei evenementen, onder meer ook kartraces. Veel vermaak voor het publiek. Zelfs een overkill aan vermaak. Henk Blaauwbroek, directeur van de toenmalige Kolk, haalde een striptease show uit Hamburg naar Assen. Er moeten woeste kreten hebben geklonken in de grote zaal. Een cultuurbeleving die nogal verschilde met de andere belevingen van cultuur minnend Assen. Er kwamen geruchten van steigerend motorpubliek die zodanig geïnspireerd waren dat hun leren motoroutfit al halverwege de knieën was.

Dit evenement is later nooit meer herhaald, maar sinds dat jaar zijn er ook geen rellen meer geweest, op wat kleine opstootjes na. Vergeleken met eerder werd het eigenlijk allemaal een beetje saai, maar dat durfde niemand hardop te zeggen. Jaren later ontmoette ik een gepensioneerd politieman uit Assen en we memoreerden de TT-nachten van toen. ‘Dat waren nog eens tijden’, zei hij met een grijns, ‘Lekker knokken!’